Η ναυτία είναι ένα δυσάρεστο αίσθημα που σίγουρα έχεις νιώσει κάποια στιγμή — αυτή η αίσθηση «ανακατωσούρας» στο στομάχι που σε κάνει να νιώθεις ότι μπορεί να κάνεις εμετό, χωρίς απαραίτητα να φτάνεις ως εκεί.
Μπορεί να εμφανιστεί για πολλούς λόγους: από κάτι που έφαγες, από ένα ταξίδι με αυτοκίνητο ή πλοίο, αντίστοιχα, από έντονο στρες ή ακόμα και από κάποια φαρμακευτική αγωγή.
Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις η ναυτία είναι παροδική, μπορεί να γίνει αρκετά ενοχλητική και να επηρεάσει την καθημερινότητά σου, την όρεξή σου και τη διάθεσή σου.
Η σωστή διαχείριση —και κυρίως η διατροφική αντιμετώπιση— μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στη γρηγορότερη ανάρρωση.
Αίτια της Ναυτίας
Η ναυτία δεν είναι πάντα κάτι ανησυχητικό — συχνά είναι απλώς το σήμα του οργανισμού σου ότι κάτι τον έχει ενοχλήσει.
Μπορεί να προκύψει από πολλές διαφορετικές αιτίες, όπως:
- Κάτι που έφαγες και δεν σου “έκατσε” καλά στο στομάχι(π.χ. βαριά ή χαλασμένα φαγητά)
- Κίνηση κατά τη διάρκεια ταξιδιού (π.χ. σε αυτοκίνητο, πλοίο ή αεροπλάνο)
- Εγκυμοσύνη, κυρίως κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου
- Φάρμακα ή θεραπείες, όπως αντιβιοτικά ή χημειοθεραπεία
- Ιώσεις ή λοιμώξεις του στομάχου και του εντέρου
- Άγχος και στρες, που επηρεάζουν άμεσα το πεπτικό σύστημα
- Έντονες οσμές ή γεύσεις που πυροδοτούν το αίσθημα δυσφορίας.
Πώς εμφανίζεται η ναυτία
Η ναυτία δεν “ξεκινά” μόνο από το στομάχι — είναι αποτέλεσμα επικοινωνίας ανάμεσα στο πεπτικό σύστημα και τον εγκέφαλο. Όταν κάτι ενοχλήσει τον οργανισμό (π.χ. μια τροφή, μια μόλυνση, η έντονη κίνηση ή ακόμη και το στρες), στέλνονται σήματα από το στομάχι και το έντερο προς το λεγόμενο “κέντρο του εμέτου” στον εγκέφαλο.
Εκεί, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται το ερέθισμα και ενεργοποιεί μια σειρά από αντιδράσεις:
- το στομάχι επιβραδύνει τις κινήσεις του,
- διαταράσσεται ο ρυθμός με τον οποίο συσπάται (gastric dysrhythmia),
και ενεργοποιείται το αυτόνομο νευρικό σύστημα, προκαλώντας συμπτώματα όπως σιελόρροια, εφίδρωση ή ωχρότητα.
Αυτή η πολύπλοκη αλλά φυσική διαδικασία είναι ουσιαστικά ένας τρόπος με τον οποίο το σώμα σου προσπαθεί να σε προστατέψει, προειδοποιώντας ότι κάτι δεν είναι εντάξει.
Ιατρική Καθοδήγηση
Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου καλό είναι να ζητήσεις ιατρική συμβουλή, ειδικά αν:
- η ναυτία επιμένει για πάνω από 48 ώρες,
- συνοδεύεται από εμετούς, πυρετό ή αφυδάτωση,
- παρατηρείς αίμα στον εμετό ή απότομη απώλεια βάρους.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ναυτία μπορεί να είναι σύμπτωμα κάποιας υποκείμενης κατάστασης που χρειάζεται διερεύνηση.
Αντιμετώπιση
Διατροφή
Όταν νιώθεις ναυτία, το στομάχι σου είναι πιο ευαίσθητο και δεν “ανέχεται” εύκολα βαριές ή έντονες γεύσεις.
Η σωστή επιλογή τροφών μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά στο πόσο γρήγορα θα νιώσεις καλύτερα.
Τι μπορεί να βοηθήσει;
Μικρά και συχνά γεύματα
Προσπάθησε να τρως μικρές ποσότητες κάθε 2-3 ώρες, αντί για μεγάλα γεύματα. Έτσι αποφεύγεις την υπερφόρτωση του στομάχου.
Ήπιες και απλές τροφές
Προτίμησε τρόφιμα εύπεπτα και χαμηλά σε λιπαρά, όπως:
- Κράκερ ή φρυγανιές
- Ρύζι, πατάτα ή καρότο βραστά
- Μπανάνα, μήλο (ιδανικά ψημένο ή βραστό)
- Κοτόπουλο βραστό ή φιλέτο στον ατμό
- Ζωμοί λαχανικών ή κοτόπουλου (διαυγείς, όχι λιπαροί)
Αυτά βοηθούν να “ηρεμήσει” το στομάχι και να ανακτήσεις σταδιακά την όρεξή σου.
Τι ισχύει με τις φυτικές ίνες;
Οι φυτικές ίνες είναι σημαντικές για την υγεία του εντέρου, όμως όταν υπάρχει ενεργή ναυτία ή εμετός, καλό είναι να περιορίζεις προσωρινά τις πλούσιες σε ίνες τροφές (π.χ. ωμά λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής). Μπορεί να είναι πιο “δύσπεπτες” και να επιεινώσουν τη δυσφορία.
Μόλις τα συμπτώματα υποχωρήσουν, μπορείς να τις επανεντάξεις σταδιακά:
- Ξεκίνα με ήπιες πηγές φυτικών ινών, όπως βραστά καρότα, κολοκυθάκια ή ώριμες μπανάνες.
- Μετά πρόσθεσε δημητριακά ολικής ή φρούτα με φλούδα, για παράδειγμα, όταν νιώσεις έτοιμος/η.
- Μην ξεχνάς την Ενυδάτωση
Προσπάθησε να πίνεις συχνά μικρές γουλιές νερό, αφεψήματα όπως χαμομήλι ή μέντα, ή ακόμα και διαυγείς ζωμούς. Αν σε ενοχλεί το νερό, δοκίμασε να το πιείς δροσερό ή με λίγες σταγόνες λεμόνι μέσα.
Φυσικές λύσεις που μπορούν να βοηθήσουν
Εκτός από τη διατροφή, υπάρχουν και μερικά απλά, φυσικά μέσα που μπορούν να σε βοηθήσουν να ανακουφιστείς από τη ναυτία.
Τζίντζερ: θεωρείται από τα πιο αποτελεσματικά φυσικά μέσα κατά της ναυτίας. Μπορείς να το προσθέσεις σε αφέψημα, να το πιεις σαν ρόφημα με λεμόνι ή να το χρησιμοποιήσεις με τη μορφή σκόνης.
Πιστεύεται ότι το τζίντζερ αποκτά τις φαρμακευτικές του ιδιότητες από την τζιντζερόλη, το κύριο βιοδραστικό συστατικό στο φρέσκο τζίντζερ, καθώς και από σχετικές ενώσεις που ονομάζονται σογκαόλες, οι οποίες δίνουν στη ρίζα την έντονη γεύση της. Οι σογκαόλες έχουν υψηλότερη συγκέντρωση στο αποξηραμένο τζίντζερ, με την 6-σογκαόλη να είναι η κύρια πηγή αντιοξειδωτικών. Οι τζιντζερόλες είναι πιο άφθονες στο ωμό τζίντζερ.
Ορισμένες έρευνες έχουν δείξει ότι το τζίντζερ και οι ενώσεις του μπορεί να αυξήσουν την πεπτική απόκριση και να επιταχύνουν την κένωση του στομάχου, γεγονός που μπορεί να μειώσει τη ναυτία.
Τέλος έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και μπορεί να βελτιώσει την πέψη και να υποστηρίξει την απελευθέρωση ορμονών που ρυθμίζουν την αρτηριακή πίεση για να ηρεμήσει το σώμα και να μειώσει τη ναυτία.
Μέντα: το άρωμα και η δροσερή της γεύση έχουν ήπια κατευναστική δράση στο στομάχι. Ένα αφέψημα μέντας ή ακόμα και μια καραμέλα μέντας μπορεί να βοηθήσει.
Λεμόνι: η όξινή του γεύση μπορεί να καταπραΰνει τη δυσφορία και μπορεί να ανακουφίσει τη ναυτία. Μπορείς να το προσθέσεις στο νερό ή απλώς να μυρίσεις μια φέτα.
Φυσικά, πριν δοκιμάσεις το οτιδήποτε είναι καλό να συμβουλεύεσαι τον γιατρό σου!
Τι άλλο μπορεί να βοηθήσει
Μερικές φορές, μικρές αλλαγές στις συνήθειες ή στο περιβάλλον αρκούν για να νιώσεις καλύτερα.
Βαθιές αναπνοές: προσπάθησε να αναπνέεις αργά και σταθερά — ειδικά αν η ναυτία συνδέεται με άγχος ή ζαλάδα.
Ξεκούραση: μερικές φορές, το σώμα χρειάζεται απλώς λίγο χρόνο. Ξάπλωσε σε ήσυχο, δροσερό μέρος, με το κεφάλι ελαφρώς ψηλότερα.
Αποφυγή απότομων κινήσεων: προσπάθησε να κινείσαι αργά και ήρεμα — οι απότομες κινήσεις ή οι αλλαγές στάσης μπορεί να επιδεινώσουν τη ναυτία.
Μικρές συνήθειες που βοηθούν
- Απόφυγε έντονες μυρωδιές από το μαγείρεμα.
- Άνοιξε το παράθυρο για καθαρό αέρα.
- Φόρεσε άνετα ρούχα που δεν πιέζουν την κοιλιά.
- Αν η ναυτία εμφανίζεται συχνά το πρωί, κράτα μερικά κράκερ ή μπισκότα δίπλα στο κρεβάτι και φάε κάτι μικρό πριν σηκωθείς.
Τι είναι καλό να αποφεύγεις
- Λιπαρά, τηγανητά ή πικάντικα φαγητά
- Ροφήματα με καφεΐνη (καφές, αναψυκτικά τύπου cola, τσάι μαύρο)
- Αλκοόλ
- Έντονες μυρωδιές από μαγείρεμα ή βαριά φαγητά
- Ανθρακούχα ποτά: οι φυσαλίδες προκαλούν διάταση στο στομάχι και παγίδευση αέρα, κάτι που συχνά εντείνει το φούσκωμα και τη δυσφορία. Αν θέλεις κάτι δροσιστικό, προτίμησε δροσερό νερό με λεμόνι ή αφεψήματα.
- Μεγάλα χρονικά διαστήματα νηστείας — το άδειο στομάχι συχνά επιδεινώνει τη ναυτία
- Αν δεν έχεις όρεξη να φας, μην πιέζεσαι.
- Ξεκίνα με κάτι πολύ ελαφρύ και μικρές ποσότητες, δίνοντας στον οργανισμό σου τον χρόνο να επανέλθει.
Ναυτία στην εγκυμοσύνη ή σε ειδικές περιπτώσεις
Tips
Κατά την εγκυμοσύνη, το σώμα παράγει σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες ορμονών, όπως:
- hCG (ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη) – αυξάνεται γρήγορα στις πρώτες εβδομάδες και φαίνεται να “ενεργοποιεί” το κέντρο της ναυτίας στον εγκέφαλο.
- Οιστρογόνα και προγεστερόνη – επιβραδύνουν τη λειτουργία του στομάχου και κάνουν την πέψη πιο αργή, κάτι που μπορεί να προκαλεί το αίσθημα ανακατωσούρας ή πληρότητας.
- Πιο πρόσφατα, έχει βρεθεί ότι και μια ορμόνη που λέγεται GDF15, την οποία παράγει ο πλακούντας και το έμβρυο, μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στη ναυτία της εγκυμοσύνης.
Ωστόσο, δεν βιώνουν όλες οι γυναίκες τη ναυτία με τον ίδιο τρόπο.
Αυτό συμβαίνει γιατί κάθε οργανισμός αντιδρά και ανταποκρίνεται διαφορετικά στις ορμόνες.
Κάποιες γυναίκες έχουν πιο υψηλά επίπεδα, άλλες είναι πιο ευαίσθητες στις ορμονικές αλλαγές, ενώ παράγοντες όπως το άγχος, η κόπωση, η διατροφή ή ακόμη και η γενετική προδιάθεση μπορούν να επηρεάσουν το πώς θα εκδηλωθεί η ναυτία.
Με απλά λόγια, η ναυτία στην εγκυμοσύνη είναι φυσιολογική και πολυπαραγοντική — αποτέλεσμα του ότι το σώμα προσαρμόζεται σε κάτι καινούργιο και εξαιρετικά απαιτητικό.
Μερικές Πρακτικές που μπορεί να βοηθήσουν
- Φρόντισε να τρως κάτι μικρό μόλις ξυπνάς, πριν σηκωθείς από το κρεβάτι (π.χ. λίγα κράκερ).
- Προτίμησε μικρά, συχνά γεύματα και απόφυγε τα μεγάλα διαστήματα νηστείας.
- Πίνε νερό σε μικρές γουλιές μέσα στη μέρα, για να αποφύγεις την αφυδάτωση.
- Απόφυγε έντονες μυρωδιές ή τρόφιμα που σου προκαλούν αποστροφή.
- Δοκίμασε τζίντζερ ή μέντα, αφού πρώτα συμβουλευτείς τον γιατρό σου.
- Αν η ναυτία σου είναι έντονη, δεν μπορείς να κρατήσεις φαγητό ή υγρά, ή χάνεις βάρος, επικοινώνησε άμεσα με τον γιατρό σου — μπορεί να πρόκειται για υπερέμεση κύησης, μια πιο σοβαρή μορφή ναυτίας που χρειάζεται ειδική φροντίδα.
- Παρόμοια προσοχή χρειάζεται και αν έχεις χρόνιο νόσημα (π.χ. σακχαρώδη διαβήτη, νεφρική νόσο, καρκίνο) ή αν λαμβάνεις φάρμακα που προκαλούν ναυτία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διατροφική διαχείριση πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, με καθοδήγηση από κλινικό διαιτολόγο.
Πότε χρειάζεται Ιατρική Παρέμβαση
Αν και η ναυτία συνήθως υποχωρεί από μόνη της, υπάρχουν κάποιες περιπτώσεις όπου δεν πρέπει να την αγνοήσεις.
Ζήτα ιατρική βοήθεια εάν:
- η ναυτία επιμένει για πάνω από δύο ημέρες,
- δεν μπορείς να κρατήσεις ούτε τα υγρά,
- έχεις αίμα στον εμετό ή έντονο πόνο στην κοιλιά,
- παρατηρείς σημάδια αφυδάτωσης (ξηροστομία, ζάλη, σκουρόχρωμα ούρα),
- ή αν η ναυτία συνοδεύεται από πυρετό, σύγχυση ή πονοκέφαλο.
Η αξιολόγηση από γιατρό είναι σημαντική, ώστε να εντοπιστεί η πραγματική αιτία και να δοθεί η κατάλληλη θεραπεία.
Δείτε περισσότερα εδώ
Πάρης Παπαχρήστος
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, M.Sc.
Ιδρυτής του medNutrition.gr – Συγγραφέας
photo shutterstock
Διαβάστε επίσης
Η ανθυγιεινή διατροφή στα πρώτα χρόνια ζωής προκαλεί μακροχρόνιες αλλαγές στον εγκέφαλο