Η λιστερίωση επανέρχεται δυναμικά στο επίκεντρο της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη, καθώς τα τελευταία επιδημιολογικά δεδομένα καταγράφουν σταθερή αύξηση των κρουσμάτων, με τη νόσο να διατηρεί ένα από τα υψηλότερα ποσοστά νοσηλειών και θνητότητας μεταξύ των τροφιμογενών λοιμώξεων. Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν την ανάγκη για συστηματική επιτήρηση, στοχευμένη πρόληψη και αυξημένη προστασία των ευπαθών ομάδων, στο πλαίσιο της προσέγγισης της Ενιαίας Υγείας.
Τι είναι η λιστερίωση και πώς μεταδίδεται
Η λιστερίωση είναι βακτηριακή λοίμωξη που προκαλείται από το Listeria monocytogenes, ένα gram-θετικό βακτήριο που μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένων τροφίμων. Οι περισσότεροι ανθρώπινοι λοιμογόνοι ορότυποι ανήκουν στις ομάδες 1/2a, 1/2b και 4b και συνδέονται κατά κύριο λόγο με την κατανάλωση έτοιμων προς κατανάλωση προϊόντων, μη παστεριωμένων γαλακτοκομικών και τροφίμων που δεν έχουν υποστεί επαρκή θερμική επεξεργασία.
Κλινική εικόνα και ομάδες υψηλού κινδύνου
Η λοίμωξη συχνά εκδηλώνεται ως διεισδυτική νόσος, ιδίως στους ηλικιωμένους και στα ανοσοκατεσταλμένα άτομα, προκαλώντας σηψαιμία ή μηνιγγίτιδα με σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές. Αντίθετα, στους υγιείς ενήλικες η νόσος μπορεί να είναι ήπια ή ακόμη και ασυμπτωματική, με εικόνα γαστρεντερίτιδας. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η λιστερίωση στην κύηση, καθώς οι έγκυες γυναίκες εμφανίζουν πολλαπλάσιο κίνδυνο νόσησης, ενώ η λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε αποβολή, πρόωρο τοκετό ή σοβαρή λοίμωξη του νεογνού, με ιδιαίτερα υψηλή θνητότητα τις πρώτες ημέρες ζωής.
Θνητότητα και θεραπευτική αντιμετώπιση
Η λιστερίωση παραμένει νόσημα με σημαντική θνητότητα, η οποία στον γενικό πληθυσμό μπορεί να φτάσει το 20%, ενώ σε ειδικές ομάδες είναι ακόμη υψηλότερη. Η θεραπεία βασίζεται στη χορήγηση ενδοφλέβιων αντιβιοτικών, κυρίως αμπικιλλίνης ή πενικιλλίνης, συχνά σε συνδυασμό με αμινογλυκοσίδη, με τη διάρκεια της αγωγής να εξαρτάται από τη βαρύτητα και την εντόπιση της λοίμωξης.
Επιδημιολογική εικόνα στην Ευρώπη και στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία EFSA και ECDC, η λιστερίωση συγκαταλέγεται μεταξύ των νοσημάτων με το υψηλότερο ποσοστό νοσηλειών και τη μεγαλύτερη θνητότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αυξητική τάση αποδίδεται στη γήρανση του πληθυσμού, στις μεταβαλλόμενες διατροφικές συνήθειες και στην αυξημένη κατανάλωση έτοιμων τροφίμων. Στην Ελλάδα, από το 2004 έως το 2024, αναφερει ο ΕΟΔΥ, δηλώθηκαν σχεδόν 300 κρούσματα, με υψηλή συχνότητα σε άτομα άνω των 65 ετών και σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, ενώ η καταγεγραμμένη θνητότητα υπερβαίνει το 20%. Τα προκαταρκτικά δεδομένα του 2025 δείχνουν περαιτέρω αύξηση των περιστατικών.
Πρόληψη και ασφάλεια τροφίμων
Η πρόληψη της λιστερίωσης βασίζεται στην τήρηση αυστηρών κανόνων υγιεινής και ασφάλειας τροφίμων, τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και στο οικιακό περιβάλλον. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποφυγή κατανάλωσης μη παστεριωμένων προϊόντων και έτοιμων προς κατανάλωση τροφίμων από τις ομάδες υψηλού κινδύνου, στη σωστή θερμική επεξεργασία των τροφίμων και στη διατήρηση κατάλληλων θερμοκρασιών ψύξης. Παράλληλα, κρίσιμη θεωρείται η άμεση απόσυρση μολυσμένων προϊόντων και η εφαρμογή συστημάτων ελέγχου όπως το HACCP σε όλη την αλυσίδα τροφίμων.
photo shutterstock
Διαβάστε επίσης
Μία απρόσμενη σχέση ανάμεσα στο τυρί και την εμφάνιση άνοιας – Τι έδειξε μελέτη 25 ετών