Με σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και αυξημένες υποχρεώσεις για τις Μονάδες Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής και τις Τράπεζες Κρυοσυντήρησης, η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής καθορίζει τις διαδικασίες διαχείρισης εξαιρετικών συμβάντων που αφορούν δότες και δότριες γεννητικού υλικού με γονιδιακές διαταραχές.
Σύμφωνα με την απόφαση του Εποπτικού Συμβουλίου της Αρχής, που ελήφθη κατά τη συνεδρίαση της 14ης Ιανουαρίου 2026, κάθε ΜΙΥΑ ή Τράπεζα Κρυοσυντήρησης που ενημερώνεται για ύπαρξη δότη ή δότριας με γονιδιακή διαταραχή οφείλει να ενημερώνει άμεσα την ΕΑΙΥΑ με ηλεκτρονικό μήνυμα. Η ενημέρωση συνοδεύεται υποχρεωτικά από πλήρως συμπληρωμένη τη Φόρμα Εξαιρετικού Συμβάντος και από κάθε διαθέσιμο σχετικό έγγραφο.
Το Εποπτικό Συμβούλιο της ΕΑΙΥΑ εξετάζει ενδελεχώς κάθε περιστατικό και εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση, στην οποία αποτυπώνονται τα συμπεράσματα της αξιολόγησης και παρέχονται συγκεκριμένες κατευθυντήριες οδηγίες για τη διαχείριση του γεννητικού υλικού.
Υποχρεώσεις ΜΙΥΑ και Τραπεζών Κρυοσυντήρησης
Στο πλαίσιο της διαχείρισης τέτοιων συμβάντων, οι Τράπεζες Κρυοσυντήρησης καλούνται να διεξάγουν άμεση και ενδελεχή έρευνα και να ενημερώνουν τις ΜΙΥΑ στις οποίες έχει διακινηθεί γεννητικό υλικό του συγκεκριμένου δότη ή δότριας. Αντίστοιχα, οι ΜΙΥΑ οφείλουν να συλλέγουν αναλυτικά δεδομένα από τις Τράπεζες, που αφορούν τον ιατρικό, κλινικό, εργαστηριακό και γενετικό έλεγχο, καθώς και την έκβαση των κύκλων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Παράλληλα, απαιτείται έγγραφη ενημέρωση της ΕΑΙΥΑ από κάθε μονάδα όπου έχει χρησιμοποιηθεί το συγκεκριμένο γεννητικό υλικό, καθώς και πλήρης αποστολή όλων των στοιχείων που αφορούν τα αποτελέσματα των κύκλων εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Διαχείριση περιπτώσεων κύησης και γέννησης νεογνού
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις περιπτώσεις όπου η χρήση γεννητικού υλικού έχει οδηγήσει σε τρέχουσα κύηση. Σε αυτές, οι λήπτες ενημερώνονται άμεσα, γραπτώς και προφορικώς, ενώ καθίσταται υποχρεωτική η παροχή εξειδικευμένης γενετικής συμβουλευτικής για τη φύση της διαταραχής, τα πιθανά νοσήματα, το πρότυπο κληρονομικότητας και τις επιπτώσεις στην υγεία των απογόνων. Όλες οι σχετικές ενέργειες κοινοποιούνται στην ΕΑΙΥΑ.
Σε περίπτωση γέννησης ζώντος νεογνού, πέραν της ενημέρωσης των γονέων, οι θεράποντες ιατροί καλούνται να ζητήσουν στοιχεία για τη νεογνική και παιδιατρική παρακολούθηση και να συστήσουν στοχευμένο μοριακό γονιδιακό έλεγχο, συνοδευόμενο από γενετική συμβουλευτική επί των αποτελεσμάτων.
Κρυοσυντηρημένο γεννητικό υλικό και ειδική άδεια χρήσης
Όταν υπάρχει κρυοσυντηρημένο γεννητικό υλικό ή έμβρυα που προέρχονται από δότη ή δότρια με γονιδιακή διαταραχή, η ΕΑΙΥΑ παρέχει εξατομικευμένες οδηγίες για το εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί το υλικό για την ολοκλήρωση του οικογενειακού προγραμματισμού. Η χρήση επιτρέπεται μόνο κατόπιν ειδικής άδειας της Αρχής.
Γενετική συμβουλευτική και προεμφυτευτικός έλεγχος
Βασική προϋπόθεση αποτελεί η εμπεριστατωμένη γενετική συμβουλευτική των ληπτών και η σύνταξη σχετικής έκθεσης, η οποία κοινοποιείται υποχρεωτικά στην ΕΑΙΥΑ. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις απαιτείται και στοχευμένος μοριακός έλεγχος του ετέρου βιολογικού γονέα, ιδίως όταν πρόκειται για αυτοσωμικά υπολειπόμενα νοσήματα.
Παράλληλα, οι λήπτες ενημερώνονται για τη δυνατότητα διενέργειας προεμφυτευτικού γενετικού ελέγχου PGT-M, όταν υπάρχει υψηλός κίνδυνος σοβαρής νόσου. Η διαδικασία πραγματοποιείται μόνο μετά από σχετική άδεια της ΕΑΙΥΑ και πλήρη τεκμηρίωση από τον θεράποντα ιατρό.
photo shutterstock
Διαβάστε επίσης
Η τεχνητή νοημοσύνη στην αξιολόγηση ωαρίων: Ελπίδα για το μέλλον της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής
Υπογεννητικότητα και σύγχρονες μέθοδοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής